Ders planı · Lise: Dolandırıcılığın anatomisi

Plana genel bakış

• Süre: 40 dakika
• Seviye: Lise 9–12. sınıf
• Teknoloji: Gerekmez; vakalar kâğıtta dağıtılabilir.
• Grup düzeni: 4–5 kişilik gruplar.

Kazanımlar

1. Aciliyet, otorite ve ödül baskılarını gerçek örneklerde işaretler.
2. Bir mesajı resmî kanaldan doğrulama alışkanlığını gerekçeleriyle açıklar.
3. Üç maddelik kişisel bir savunma planı yazar.

Ders öncesi hazırlık (15 dk)

• Üç kısa vaka yazın: SMS (kargo/banka), sahte iş ilanı, yatırım grubu. Dolandırıcılığın anatomisi ve Sahte iş ve burs ilanı sayfalarından uyarlayabilirsiniz.
• Her vaka kurgusal ve isimsiz olmalı; gerçek kurum adı kullanmayın.
• Etiket kartları: “Aciliyet”, “Otorite”, “Ödül”, “Korku”.

Ders akışı

1. Başlangıç (5 dk).
   “Bir dolandırıcı olsaydınız neye bakardınız?” Sınıfın cevaplarını tahtaya yazın; tartışmayı yöntemlerden psikolojiye (acele, güven, merak) yönlendirin.
   Söyleyebileceğiniz: “Amacımız nasıl yapılacağını değil, nasıl fark edileceğini öğrenmek.”
2. Vaka analizi (15 dk).
   Her gruba bir vaka verin. Gruplar mesajı satır satır okur, hangi cümlenin hangi baskıyı kullandığını işaretler. Bir cümle birden fazla baskı içerebilir.
3. Savunma planı (10 dk).
   Grup, vakada “ne yapardık?” sorusuna üç maddelik plan yazar. En az bir madde doğrulama kanalı (resmî numara/uygulama) içermeli.
4. Sunum (8 dk).
   Her grup 90 saniyede vakayı, baskıları ve planı anlatır. Diğer gruplar bir “eksik madde” önerir.
5. Kapanış (2 dk).
   “Kanal değiştir: resmî numarayı kendin ara.”

Tartışma soruları

• Zeki insanlar neden dolandırılır?
• Bir mesajı “biraz şüpheli” bulup yine de tıklamanın sebebi ne olabilir?
• Bir yakınınızın dolandırıldığını fark ederseniz ona nasıl yaklaşırsınız?

Farklılaştırma

• Destek gerekenler: Etiket kartlarıyla eşleştirme yaptırın.
• İleri düzey: Kendi vakalarını (kurgusal) yazıp başka grupla değiştirsinler.

Değerlendirme

• Savunma planlarında doğrulama kanalının bulunması.
• Çıkış sorusu: “Şüpheli bir mesajda ilk yapacağın şey?” (Dur, kanal değiştir, doğrula.)

Olası durumlar ve ne yapmalı

• Bir öğrenci “Ben dolandırıldım.” derse: Suçlamayın; dersten sonra bankayla iletişim, şikâyet ve ailesiyle konuşma adımlarında ona destek olun.
• Öğrenciler yöntem detayı isterse: “Nasıl yapılır” ayrıntısına girmeyin; fark etme ve korunma çerçevesine dönün.

Dikkat

Dolandırıcılık yöntemlerini “nasıl yapılır” düzeyinde değil, “nasıl fark edilir” düzeyinde tutun.

Uzatma etkinliği

Siber güvenlikte kariyer sayfasını ilgilenen öğrencilerle paylaşın.