Ders planı · Ortaokul: Siber zorbalığa karşı 4 adım

Plana genel bakış

• Süre: 40 dakika
• Seviye: Ortaokul 5–8. sınıf
• Teknoloji: Gerekmez (kurgusal sohbet kâğıda yazdırılabilir).
• Materyal: 4 renkli adım kartı, kurgusal grup sohbeti çıktısı, anonim kâğıt parçaları.

Kazanımlar

1. Siber zorbalığı tanımlar ve örnek verir.
2. Dört adımı (cevap verme – kaydet – engelle/bildir – büyüğe söyle) doğru sırayla uygular.
3. Tanık olarak yapabileceği üç davranışı sayar.

Ders öncesi hazırlık (15 dk)

• Siber zorbalık: ne yapmalı? ve Grup sohbeti kuralları sayfalarını okuyun.
• Gerçek kişilere ve olaylara benzemeyen, tamamen kurgusal, 6–8 mesajlık bir grup sohbeti yazın (takma adlar kullanın).
• Dört adımı ayrı kartlara yazın ve karıştırın.
• Rehber öğretmeninizle bu ders hakkında önceden konuşun.

Ders akışı

1. Açılış (5 dk).
   Yapılacak: “Bir mesaj sizi hiç üzdü mü?” diye sorun; yalnızca elleri sayın, kimseye “Sen anlat” demeyin.
   Söyleyebileceğiniz: “Bugün kimseyi suçlamayacağız; sadece ne yapabileceğimizi konuşacağız.”
2. Kurgusal vaka (10 dk).
   Yapılacak: Sohbeti okuyun ya da yansıtın. Gruplar üç soruyu yanıtlar: Kim ne yaptı? Kim nasıl hissetmiş olabilir? Tanıklar ne yapabilirdi?
   Not: Sohbette hakaret kalıpları kullanmaktan kaçının; sert sözleri “[sert bir söz]” diye belirtebilirsiniz.
3. Dört adım (10 dk).
   Yapılacak: Gruplar kartları doğru sıraya dizer ve her adımın neden o sırada olduğunu açıklar: cevap vermemek zorbanın beklediği tepkiyi vermemek; kaydetmek kanıt; engelleme ve bildirme; büyüğe söylemek desteğe ulaşmak.
   Kontrol: Adımları Sırala oyunuyla sınıf olarak doğrulatın.
4. Tanığın rolü (10 dk).
   Şu üç davranışı tartışın: mağdura özelden destek yazmak, zorbaca mesajı paylaşmamak/beğenmemek, bir büyüğe haber vermek. “Sessiz kalmak neden zorbaya güç verir?” sorusunu açın.
5. Kapanış (5 dk).
   Herkes anonim bir kâğıda “Bu sınıfta kendimi güvende hissetmem için…” cümlesini tamamlar. Kâğıtlar toplanır; öğretmen sonraki derste ortak temaları paylaşır (kimseyi tanımlamadan).

Tartışma soruları

• Şaka ile zorbalık arasındaki fark nedir?
• Bir mesajı silmek ve ekran görüntüsü almak arasında nasıl karar verirsiniz?
• Bir arkadaşınıza zorbalık yapıldığını fark ettiğinizde ilk ne yapmak aklınıza gelir?

Farklılaştırma

• Destek gerekenler: Kartları çiftli dizdirin; adım başına bir örnek cümle verin.
• İleri düzey: “Platforma bildirim metni” yazdırın (kısa, olgusal, suçlayıcı olmayan).

Değerlendirme

• Kartların sırası: kaç grup ilk denemede doğru sıraladı?
• Anonim kâğıtlardan ortak temaları çıkarın (ders sonunda değil, ertesi gün paylaşın).

Olası durumlar ve ne yapmalı

• Bir öğrenci kendi yaşadığı zorbalığı paylaşırsa: Dinleyin, “Anlattığın için teşekkürler, yalnız değilsin” deyin; dersten sonra ayrı görüşün ve okul yönetimine/rehber servisine bildirin.
• Zorbalık yaptığını fark eden öğrenci: Sınıfta etiketlemeyin; rehber öğretmenle ayrı görüşün.
• Sınıf kendiliğinden birini hedef alıyorsa: Dersi durdurun ve sakin bir ses tonuyla “Bu konuşmayı burada bırakıyoruz.” deyin.

Hassasiyet

• Gerçek bir olayı sınıfa taşımayın; ilgili öğrenciyle rehber öğretmen aracılığıyla ayrıca görüşün.
• Kimseyi hedef göstermeyin.

Uzatma etkinliği

Sınıf olarak “Bu sınıfta sohbetler nasıl olsun?” başlıklı 5 maddelik bir sohbet sözleşmesi yazın ve sınıfa asın. Sınıf grubu için 6 kural sayfası örnek sunar.